Η φωνή του Θεού μέσα στη συνείδηση του Σωκράτη

Ο Σωκράτης πίστευε χωρίς να έχει δει Τον Θεό. 

Ο Θεός δεν είναι ένας «παππούλης που κοιτάει από ψηλά».   Ο Θεός είναι μέσα μας.  Εμείς, που γνωρίσαμε τον Ιησού Χριστό, θα ζήσουμε την Ανάσταση της ευθύνης και της συνείδησης  ώστε να ακούμε την φωνή Του;

Ο  Σωκράτης  δεν  δίδασκε  όπως  ένας  δάσκαλος  αλλά  συζητούσε  ως  φιλόσοφος.  Φιλόσοφος;  Η  ιδιότητα  αυτή  είναι  σπάνια  ακόμη  και   σήμερα  που  η  ανθρώπινη  επιφάνεια  δείχνει  να  μην  έχει  χειραφετηθεί  ακόμη  από  τις  τέσσερις  παρωπίδες  της  αντίληψης: την  κατάκριση, τον εγωισμό, τη φιλαρχία  και  τη ματαιοδοξία.  

Ταυτόχρονα,  θεωρούσε  καθήκον  του  να  βοηθάει  το  συνομιλητή  και  συνάνθρωπο  να  «γεννήσει»  την  ορθή  γνώμη.   Κι  αυτό  είναι  επίσης  ακατανόητο  σήμερα,  αφού  όλοι  έχουν  την  έγνοια  τους  προσκολλημένη  στα  δικά  τους  προβλήματα.  

Ποιόν  ενδιαφέρει  σήμερα  η  αλήθεια  και  ποιος  χάνει  χρόνο  ανιδιοτελώς  για  να  βοηθήσει  τον  άλλον;   Ο αλτρουισμός ήταν ένα από τα στοιχεία που διέκριναν   τον Ιησού Χριστό.  Επίσης, σε αυτό το ύψιστο φρόνημα, τον αλτρουισμό, ασκήθηκαν  οι  Απόστολοί  του  και  οι  Άγιοι.   Δυστυχώς όμως, όλοι  θανατώθηκαν  άδικα,  αλλά  και  τελικά  θεωρούνται  αινιγματικά  πρόσωπα. 

 

Ο  Σωκράτης  είχε  τον ίδιο έξοχο ψυχικό κόσμο.  Ενδιαφέρονταν να  βοηθήσει  την  κοινωνία  με  μια  ταπεινή  προσωπική  προσφορά.  Μεριμνούσε  για  τους  άλλους,  στο να βελτιώσουν την κρίση και να καλλιεργήσουν την λογική τους.   Έλεγε  ότι  η  αληθινή  γνώση  έρχεται  από  μέσα  μας.   Έτσι,  όταν  ο άνθρωπος  «μαθαίνει»,  τότε βάζει  το  μυαλό  του  να  δουλέψει και ενεργοποιεί τη  δυναμική  δυνατότητα  που  έχει  η  ανθρώπινη  εσωστρέφεια. 

Με  τη  «σωκρατική  ειρωνεία»  δήλωνε  την  άγνοιά  του,  και  με  ερωτήσεις  εκμαίευε  την  κρίση  του  συνομιλητή  του.  Ύστερα,  ανάλογα  με  την  ψυχική  ποιότητα  του  συνομιλητή,  άλλους  τους  βοηθούσε  πνευματικά  και  άλλους  τους  εξέθετε  σε  δημόσια  γελοιοποίηση. 

 

Γιατί  τα  έκανε  όλα  αυτά;  Δεν  διακατέχονταν  από  τον  παρορμητισμό  της  αδιακρισίας.  Ούτε  από  εγωκεντρική  αργολογία.  Ούτε  είχε, αυτό  που  λέμε  σήμερα,  «συμφέρον». 

Ο  Σωκράτης  δεν  ρωτούσε  από  περιέργεια,  ούτε  για  να  βασανίζει  τους  ανθρώπους.  Ομολογούσε όμως ότι,  άκουγε  μέσα  του  μια  φωνή  κάποιου  θεού.  Άκουγε κάποιο  «δαιμόνιο»  να  του  υπαγορεύει  τι  θα  κάνει  και  ύστερα  τι  θα  πει. 

Διαφωνούσε,  για  παράδειγμα,  με  τη  θανατική  ποινή,  αρνιόταν  να  καταδώσει  τους  πολιτικούς  του  αντιπάλους.   

Όποιος  ξέρει  το  σωστό  και  το  δίκαιο,  αυτός  δεν  θα  πράξει  το  κακό  και  το  άδικο, έλεγε.  Με  τη  γνώση  και  την  κρίση  μπορούμε  να  φτιάχνουμε  σωστούς  ανθρώπους.   Έτσι  αλλάζει  η  κοινωνία  και  μαζί  και  ο  κόσμος.  

Όταν  κάνουμε  το κακό,  αυτό  συμβαίνει  επειδή  η  άγνοια  έγινε  επανάληψη.  Επειδή  δεν  γνωρίζουμε  ποιο  είναι  το  καλό.  Η  διάκριση  του καλού από το κακό  δεν  είναι  επίκτητη   αλλά  έμφυτη  και  την  έχει  ο  άνθρωπος  εκ  γενετής  μέσα  στη  λογική του.  

Από  την  άλλη,  δεν  μπορεί  κάποιος  να  ζήσει  ευτυχισμένος  όταν πράττει  ενάντια  στις  πεποιθήσεις  του.  Κι  όποιος  καταλάβει αυτόν τον δρόμο που πρέπει  να  ακολουθήσει  διότι  εκεί  νιώθει  λιγότερο  δυστυχισμένος,  δεν  αργεί  να  τον  επιλέξει  ακόμη  κι  αν  δεν  μπορεί  να  διαλέξει  τίποτε  χωρίς  να  προσπαθήσει.  

 

Οι  λάθος  συμπεριφορές  γίνονται  από  άγνοια.  Αυτό  το  απλό  είναι  ακατανόητο  να  εφαρμοστεί.   Συζητάς  όπως  ένας  ψυχολόγος  και  βρίσκεις  άμεσους  τρόπους  να  συγκεντρώσεις   τη  «ρέουσα»  σκέψη  του  συνομιλητή  στο  σημείο  όπου  υπάρχει  η  αλυσίδα  και  ο  κόμπος  του προβλήματός του.  Η  σοφία  του  Σωκράτη  μπορούσε  να  διακρίνει  με  τη  σκέψη  και  το  συναίσθημα  της  κοινωνικής  ευθύνης.   

Βέβαια,  η  πίστη  του  στην  ανθρώπινη  λογική  μας  επιτρέπει  να  τον  κατατάξουμε  στους  ορθολογιστές, αλλά ούτε ένιωθε την επικίνδυνη βεβαιότητα που διακατέχει τους αλαζόνες, ούτε  την αδιαφορία στην ποιότητα  που διακατέχει τους ματαιόδοξους.  Αυτός είχε, θα λέγαμε, έναν ορθολογισμό καθαρό και απαλλαγμένο από καιροσκοπισμούς. 

Αυτό το σπάνιο είδος του ορθολογισμού, είναι σημαντικό.  Είναι το ακρογωνιαίο  θεμέλιο για  τον  συνεχή  αγώνα  του  ανθρώπου  για  την ορθή γνώση.  Το  θεμέλιο δεν μπορεί  να είναι  άλλο  από την  ανθρώπινη  λογική,  την  ανθρώπινη  διάνοια.  Ο  Ιησούς  αργότερα  θα υποδείξει στην λογική αυτή, την αγάπη προς τον  συνάνθρωπο  -με  ό,τι  αδυναμίες  έχουν  οι  δυνατότητες  του συνανθρώπου. Επίσης, θα υποδείξει και  την αυτοσυγκέντρωση  της  διάνοιάς  μας  στη  φωνή  Του  Θεού  που ακούμε μέσα μας. 

 

Η  Σωκρατική  Εποχή  αποτέλεσε  τη  φωτοδόχο  για  τις  επόμενες.  Πρότεινε  στην  ανθρωπότητα  την  αφύπνιση  των  συνειδήσεων  και  τη  διάκριση  της  δικαιοσύνης.  Βέβαια,  όπως  και  σήμερα,  όλα  τα  κοσμικά  άτομα  επαναλαμβάνουν  συχνά  τα  ίδια  εύηχα  λόγια,  τα  οποία  ομολογουμένως  στην  πράξη  ελάχιστοι  τα  εννοούν.  Όμως  ο  Σωκράτης  θανατώθηκε  τελικά,  επιμένοντας  με  πάθος  στις  απόψεις  αυτές  της  δικαιοσύνης. 

 

Κατηγορήθηκε  άδικα  ότι  «διαφθείρει  τους  νέους»  και  ότι  «ασεβεί  προς  τους  θεούς».   Στην  απολογία  του  διαβεβαίωσε  ότι  είχε  ενεργήσει  με  μοναδικό  γνώμονα  το  καλό  της  πατρίδας.  Δυστυχώς  ή  ευτυχώς,  μόνον  η  εξουσία  δεν  τον  πίστεψε!  Έτσι,  καταδικάστηκε  και  μάλιστα  σε  θάνατο.  Θα  μπορούσε  να  ζητήσει  χάρη,  να  φύγει  από  την  Αθήνα.   Γιατί  δεν  το  έκανε;   Διότι  αν  το  έκανε,  δεν  θα  ήταν  ο  Σωκράτης.

Το ίδιο κι ο Ιησούς Χριστός, μπορούσε είτε να υπερασπιστεί τον εαυτό του, όταν τον έκριναν άδικα, είτε να ζητήσει χάρη, αλλά δεν το έκανε.  Και οι δύο - ενώ τολμούσαν να αμφισβητήσουν δημόσια τις αρχές, τους θεσμούς, τις εξουσίες και τα πρόσωπα που δρούσαν παραβατικά, εντούτοις τον εαυτό τους δεν τον υπεράσπισαν.   

Αυτό είναι το αλτρουιστικό γνώρισμα των αυθεντικών φιλοσόφων.  Ότι θεωρούν τη συνείδησή τους και την αλήθεια, σημαντικότερες από τη ζωή  τους.

Μαρία  Παπαδοπούλου

  antibaro  Fri, 09/04/2010

"Ηρωϊκός Τρόπος Ζωής"

       "Η ζωή είν' ένας διαρκής αγών, μία αδιάκοπος, χωρίς τέρμα και χωρίς σταμάτημα, μάχη εναντίον της φύσεως, 

εναντίον των άλλων ανθρώπων,
εναντίον του εαυτού μας... 

Ο ηρωικός Άνθρωπος αποτελεί ο ίδιος κέντρον του εαυτού του, ελεύθερος εις την απομόνωσίν του, αριστοκρατικός με την απόστασιν εις την οποίαν κρατεί τους άλλους, απτόητος με το θάρρος της προσωπικής του γνώμης και της προσωπικής του ευθύνης, υπερήφανος μέσα εις το άβατον τέμενος της μοναξιάς του. 

Δι' αυτό δεν καταδέχεται να φθονεί, μήτε να παραβγαίνει με τους άλλους· δεν χρειάζεται να βεβαιώνει εις τον εαυτό του μ’ αυτό το μέσον, με την εξωτερικήν αναγνώρισίν του δηλαδή, την υπεροχήν του...

Γνωρίζει, ότι σημασίαν δεν έχει το περιεχόμενον των ιδεών ενός ανθρώπου, αλλ' η ψυχική δύναμις με την οποίαν τας κατέκτησε και τας κατέχει, όχι το τι πιστεύεις, αλλά το πώς πιστεύεις ό,τι πιστεύεις... 

Υπερήφανος είναι, όχι εγωιστής. 

Δι' αυτό σπαταλά τον εαυτό του. 

Η ευτυχία του είναι να δαπανά, ακριβέστερον ακόμη: να δαπανάται".

Και εδώ ακριβώς κείται η  τ ρ α γ ι κ ό τ η ς  του ηρωικού ανθρώπου. Ριζωμένος είναι βαθύτατα εις το παρελθόν, τού οποίου είναι το εκλεκτότερον κάρπισμα· μέσα του συμπυκνώνει εις μοναδικόν βαθμόν εντάσεως το παρόν - και όμως αρνείται το παρόν και το μάχετ' εν ονόματι του μέλλοντος, το οποίον ζη ο ίδιος προληπτικώς μόνον ως πραγματικότητα μέσα του.

Και το μάχεται με τα όπλα και την ρώμην της ψυχής του, που είναι του παρόντος όπλα και ρώμη, το οποίον κατ' αυτόν τον τρόπον χρη­σιμοποιεί ταυτοχρόνως και καταπολεμεί. 

Η πολυμέρεια του ηρωικού ανθρώπου παρέχει πολλάκις την εντύπωσιν  αντιφατικότητος.  Είναι τόσον πλουσία η προσωπικότης του, ώστε το καθένα της μέρος, η καθεμία της πλευρά, θα ημπορούσε ν' αποτελή (και αποτελεί διά τους πολ­λούς) έναν αυτόνομον κόσμον, διαφορετικόν από τον κόσμον που θα ημπορούσε ν' αποδώση μία άλλη πλευρά του. 

Είναι λοι­πόν ν' άπορής πώς οι πολλοί τας ευρίσκουν ασυμβιβάστους; Αλλ' ο ηρωικός άνθρωπος δεν ομοιάζει με τους καλούς και φρονίμους αμαξάδες, οι οποίοι οδηγούν το αμαξάκι των «βραδέως αλλ' ασφαλώς» από τους δρόμους τους στρωτούς και τους ήσύχους προς το τέρμα, που άλλοι καθώρισαν. 

Με τον ηνίοχον ομοιάζει, που κυβερνά τέσσαρα, οκτώ ίσως θυμοειδή άλογα - και το καθένα των σπεύδει ασυγκράτητον προς αυτοβούλους κατευθύνσεις. Τα κυβερνά με δυνατό χέρι, χωρίς όμως και να εξουδετερώνη εκείνων την ορμητικότητα και την επαναστατι­κότητα. 

Ειδεμή, τί θέλγητρον θα είχε δι' αυτόν η ηνιοχεία; 

Το «βραδέως αλλ' ασφαλώς» δεν το ξέρει· λογαριάζει και τας πτώ­σεις, διότι μόνον όπου υπάρχουν πτώσεις δίδετ' ευκαιρία και ανυψώσεων.

                                                              Ιωάννης Συκουτρής

Τιμή και δόξα στον Λουίς Ουρζούα

Τι καταπληκτική ιστορία αυτή των μεταλλωρύχων της Χιλής! Είχε τα πάντα.  

Τραγωδία, καρτερία, αγωνία, ηρωισμό, πειθαρχία, σύμπνοια, μεγαλείο, αλληλεγγύη, τύχη, θρησκευτική πίστη, συγκίνηση, φτώχεια, ανθρώπινους χαρακτήρες, οικογένειες, ερωμένες, πάθος, πατριωτισμό, συνεργασία, συντονισμό, επικοινωνία, τεχνολογία, ενθουσιασμό και «χάπι εντ», όλα σε ένα.

Μόνον η ιστορία της καταστροφής το 1972, στις Ανδεις, του αεροπλάνου που μετέφερε μία ομάδα ράγκμπι της Ουρουγουάης και η ανακάλυψη των επιζώντων έπειτα από 72 ημέρες, θα μπορούσε να είναι συγκρίσιμη, αλλά με κάποιες διαφορές. Αυτή τη φορά, όμως, οι ήρωες ήταν κυριολεκτικά «της γης οι κολασμένοι», που κινδύνευσαν να αφανιστούν δουλεύοντας για το πικρό ψωμί τους στα έγκατα μιας άγνωστης ερήμου.

Η αλήθεια είναι ότι το παγκόσμιο ενδιαφέρον κλιμακώθηκε και έφτασε στην κορύφωσή του από τη στιγμή που πιστοποιήθηκε ότι οι 33 ανθρακωρύχοι ήταν ζωντανοί στα 700-750 μέτρα κάτω από την επιφάνεια. Ως εκείνη τη στιγμή, η είδηση αφορούσε τον στενό κύκλο των συγγενών και φίλων και σίγουρα δεν ξεπερνούσε τα όρια της πολύπαθης Χιλής. Οπως τόσο συχνά συμβαίνει με ανθρακωρύχους που χάνονται στις στοές της Κίνας, της Ουκρανίας ή της Ρωσίας…

Σε καμία στιγμή τα διεθνή μίντια δεν συνέδεσαν τα ορυχεία χαλκού και το δράμα που παιζόταν σ’ ένα από αυτά με τη σχετικά πρόσφατη ιστορία της Χιλής, αφού η εθνικοποίησή τους (την εκμετάλλευσή τους είχαν οι αμερικανικές εταιρείες Κένεκοτ και Ανακόντα) ήταν η βασική αιτία του αιματηρότατου στρατιωτικού πραξικοπήματος (χιλιάδες, μεταξύ άλλων, οι μεταλλωρύχοι, οι οποίοι πλήρωσαν με τη ζωή τους) που ανέτρεψε τη μαρξιστική κυβέρνηση Αλιέντε, στις 11 Σεπτεμβρίου 1973. Αλλά ποιος σήμερα θυμάται τέτοια γεγονότα;

Ενώ, λοιπόν, στην ίδια τη Χιλή επικράτησε συγκίνηση για τον χαμό των 33, όπως θεωρείτο αρχικά, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η εξέλιξη του δράματος συγκλόνισε τις καρδιές του χιλιανού λαού, αφού σχεδόν συνέπεσε με την 37η μαύρη επέτειο του πραξικοπήματος. Η υπόλοιπη ανθρωπότητα ακολούθησε και ευαισθητοποιήθηκε χάρις στην παρουσία των ηλεκτρονικών κυρίως μίντια που αντελήφθησαν πολύ γρήγορα το μέγεθος της ανθρώπινης ιστορίας που μπορούσε να εξελιχθεί μπροστά στις κάμερες, από τη στιγμή που οι θαμμένοι ζωντανοί βρέθηκαν και μπορούσαν να επικοινωνήσουν με τον έξω κόσμο.

Ακριβώς τότε μάθαμε για την προσωπικότητα του Λουίς Ουρζούα. Του πολύπειρου μεταλλωρύχου που ήταν επικεφαλής της βάρδιας και που ανακηρύχθηκε σε ηγετική φυσιογνωμία μεγάλου βεληνεκούς. 

Που στήριξε τους άντρες του, επέβαλε σύμπνοια, πειθαρχία και συντροφικότητα, ειδικά τις πρώτες 17 ημέρες, όταν οι ίδιοι ήξεραν ότι οι ελπίδες διάσωσής τους ήταν μηδαμινές και κανείς δεν περίμενε να τους βρουν ζωντανούς. 

Που κατάφερε να καταπολεμήσει τον πανικό και που σαν αληθινός ηγέτης φρόντισε πρώτα να διασωθούν όλοι οι άλλοι και να βγει τελευταίος αυτός στην επιφάνεια. Και που όταν βγήκε, γονάτισε και τραγούδησε τον εθνικό ύμνο της χώρας του, γνωρίζοντας πολύ καλά τη σημασία των ορυχείων για την πατρίδα του και τους ποταμούς αίματος που έχουν χύσει οι μεταλλωρύχοι για την οικονομία και τη δημοκρατία της.

Για τους ίδιους λόγους, ένας άλλος από τους έγκλειστους που τράβηξε τα φώτα της δημοσιότητας πάνω του, ο Μάριο Σεπουλβέντα διακήρυξε «το μόνο που σας ζητώ είναι να μη με αντιμετωπίζετε σαν καλλιτέχνη ή δημοσιογράφο, αλλά σαν μεταλλωρύχο. Γεννήθηκα μεταλλωρύχος και θα πεθάνω μεταλλωρύχος». Δεν υπάρχει όμως αμφιβολία ότι θα γραφτούν βιβλία και θα γυριστούν ταινίες για την περιπέτεια των τριάντα τριών μεταλλωρύχων. Το θέμα προσφέρεται και η ζωή τους θα αλλάξει οπωσδήποτε. Κάποιοι θα αργήσουν να ξεπεράσουν τα ψυχολογικά τραύματα, άλλοι θα αλλοτριωθούν από τα φώτα της δημοσιότητας και τα χρήματα και κάποιοι θα παραμείνουν αναλλοίωτοι.

Το πιθανότερο είναι ότι ο Λουίς Ουρζούα θα ανήκει στους τελευταίους αν δεν τον κερδίσει η πολιτική με τα προσόντα που φανέρωσε την κρίσιμη και ασφαλώς κορυφαία στιγμή της ζωής του. Εδειξε την ανδρεία και τη σωφροσύνη που απαιτούσαν οι περιστάσεις για να κρατήσει τους άνδρες «της διμοιρίας» του συντεταγμένους και ασφαλείς, μέχρι να έρθει «το ιππικό» να τους σώσει. Οπως ακριβώς ο Ρόμπερτ Μίτσαμ και ο Τζον Γουέιν σε πολεμικές και καουμπόικες ταινίες. 

Μόνο που αυτός είναι ένας φυσικός ηγέτης που αναδείχθηκε μέσα από την ίδια τη ζωή. Τυχερή η Χιλή που έχει τέτοιους άντρες, τιμή και δόξα σ’ αυτούς.

Του Άγγελου Σταγκου

Προτάσεις για μια νέα αναπτυξιακή στρατηγική

Φρονούμε πως τα μέτρα λιτότητας και οικονομικής μεταρρύθμισης του Μνημονίου πρέπει να συνοδευθούν από ισχυρότατο πρόγραμμα αναπτυξιακής πολιτικής ώστε να απομακρύνουν τη χώρα από τον φαύλο κύκλο αυξανόμενης ανεργίας και χρεοκοπιών.

Προτείνουμε γι’ αυτό πολιτικές που θα αυξήσουν τον ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης κατά 4% τον χρόνο, επιτρέποντας στην Ελλάδα όχι απλώς να ικανοποιήσει τις δανειακές της υποχρεώσεις, αλλά κυρίως να βελτιώσει σημαντικά την παραγωγικότητα και να μπει σε σταθερή τροχιά ευημερίας.

Υπερκατανάλωση είναι η μεγάλη αδυναμία της ελληνικής οικονομίας. Πέρυσι η χώρα ξόδεψε 12% πάνω από τον μέσο όρο της Ε. Ε., ενώ το εισόδημα ήταν 5% κάτω και η παραγωγικότητα εργασίας 20% χαμηλότερη. Μεταβιβάσεις από την Ε. Ε. και εξωτερικά δάνεια χρηματοδοτούσαν το γλέντι. Η δραματική ύφεση που ζούμε χαμηλώνει το εισόδημα από 22 χιλ. ευρώ κατά κεφαλήν σε 17-18 χιλ., επίπεδο που αναλογεί στην παραγωγικότητά μας. Χωρίς δραστικά αναπτυξιακά μέτρα, τα εισοδήματα θα κατέβουν από 95% της Ε. Ε. -27 σε περίπου 72%.

Βαθιές αδυναμίες αντιμετωπίζονται μόνον με βαθιές τομές σε οικονομία, διοίκηση και κοινωνική δομή, που θα μεταφέρουν το κύριο βάρος της οικονομικής ανάπτυξης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα, όπως στην Σουηδία, Ιρλανδία, Κύπρο. Η κεντρική κυβέρνηση παραμένει υπεύθυνη μόνο στους χώρους της δικαιοσύνης, άμυνας, προστασίας του πολίτη, υποδομών, και κοινωνικής πρόνοιας.

Οι προτάσεις μας στοχεύουν να αυξήσουν, έως το 2020, την παραγωγικότητα της εργασίας στο 120% του μέσου όρου της Ε. Ε. -27 και να δημιουργήσουν 1,2 εκατ. νέων θέσεων εργασίας στον ιδιωτικό τομέα, απορροφώντας 800 χιλιάδες νέους και 400 χιλιάδες πλεονάζοντες από το Δημόσιο. Βελτίωση της παραγωγικότητας απαιτεί παρεμβάσεις για την αποκατάσταση εμπιστοσύνης, μεταρρύθμιση δημόσιας διοίκησης, απάλειψη της διαφθοράς, ανασυγκρότηση υποδομών και ανθρώπινων πόρων. Ριζοσπαστικές αναπτυξιακές στρατηγικές είναι ατελέσφορες εάν η κοινή γνώμη δεν πεισθεί ότι επίκειται σοβαρή πάταξη της διαφθοράς και βελτίωση της εφιαλτικής ανεπάρκειας του Δημοσίου. Το κοινό θα πεισθεί για πραγματικές αλλαγές εάν δει σε έναν χρόνο πράγματα πρωτάκουστα για την Ελλάδα.Οι συγκεκριμένες προτάσεις μας είναι οι εξής:

Πρόταση 1: Υστερα από συνολική θητεία δώδεκα ετών, οι βουλευτές συνταξιοδοτούνται αναγκαστικά και αποκλείονται από κάθε δημόσια θέση.

Πρόταση 2: Κοινοπραξίες κατασκευαστικών εταιρειών, ιδιωτών επενδυτών και άλλων αναλαμβάνουν το κόστος εκτέλεσης και συντήρηση σύγχρονων δικτύων αυτοκινητοδρόμων, λιμένων, αεροδρομίων, με αντάλλαγμα αφορολόγητη εκμετάλλευση για 30 χρόνια.

Πρόταση 3: Kατάχρηση δημοσίων πόρων γίνεται απαράγραπτο ιδιώνυμο αδίκημα για υψηλόβαθμους πολιτικούς, συνδικαλιστές, δημόσιους λειτουργούς και επιχειρηματίες. Παραβάσεις εκδικάζονται τάχιστα από ειδικά δικαστήρια. Οι ένοχοι τιμωρούνται με δρακόντειες ποινές.

Η διαφθορά βρίθει στη δημόσια διοίκηση. Η Διεθνής Διαφάνεια ταξινομεί τη χώρα ως χειρότερη μεταξύ της E. Ε. -27  το 2009, με δείκτη 3,8 (με άριστα 10). Η Κύπρος το 2009 είχε 6,6 και η Ελλάδα το 1997 είχε 5,3!

Οι συνέπειες της διαπλοκής είναι καταστρεπτικές. Διπλασιάζεται το δημοσιονομικό έλλειμμα, εξανεμίζεται το 25% των φόρων, αποθαρρύνονται επενδύσεις, επιβραδύνεται η οικονομική ανάπτυξη. Εάν ο δημόσιος τομέας ήταν τα τελευταία 10 χρόνια όσο παραγωγικός είναι σήμερα αυτός της Κύπρου, ο ετήσιος ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης θα αυξανόταν κατά 1%.

Οι ωφέλειες από καλύτερη διοίκηση θα είναι ακόμα μεγαλύτερες εάν συρρικνωθεί ο δημόσιος τομέας από 25% της συνολικής απασχόλησης σε 15%, όπως είναι στην Ισπανία και την Κύπρο.

Πρόταση 4: Η απασχόληση στον γενικό δημόσιο τομέα μειώνεται διαδοχικά από 1.100 σε 700 χιλιάδες μέχρι το 2015, με πώληση όλων των δημόσιων επιχειρήσεων, και ανακατανέμεται ορθολογικά. Πλεονάζοντες υπάλληλοι αδειοδοτούνται με 80% των αποδοχών για 3 χρόνια, 60% για τα επόμενα δύο. Ατομα άνω των 55 ετών υπόκεινται σε ειδική μεταχείριση.

Εκτιμούμε ότι οι αμοιβές στον ευρύτερο δημόσιο τομέα θα μειωθούν κατά 8,6 δισ. ευρώ επιτρέποντας έτσι στην κυβέρνηση να αυξήσει τους μισθούς όσων παραμένουν.

Πρόταση 5: Αξιοκρατικές προαγωγές συνδυάζονται με βελτίωση απολαβών κατωτέρων υπαλλήλων, που αυξάνονται κατά 50% πάνω από τον πληθωρισμό σε 5 χρόνια, και ανωτέρων (όσων εμπίπτουν στην Πρόταση 3) που διπλασιάζονται μέχρι το 2015.

Εκτιμούμε ότι οι συνολικές αμοιβές των 700 χιλ. δημοσίων υπαλλήλων θα φθάσουν τα 40 δισ. το 2015, έναντι 33,5 δισ. για 1,1 εκατ. υπαλλήλους σήμερα.

Η Ελλάδα υστερεί σε υποδομές, σιδηροδρόμους, αυτοκινητοδρόμους, λιμένες και αεροδρόμια. Εχει το ήμισυ των αυτοκινητοδρόμων της Πορτογαλίας, 0,8% των αεροπορικών μεταφορών της Ε. Ε. και λιγότερο από 5% των θαλασσίων μεταφορών της Ευρώπης.

Εάν η Πρόταση 2 διπλασιάσει το δημόσιο κεφάλαιο μέχρι το 2015 με 2.500 χλμ. αυτοκινητοδρόμων, υπερταχεία σιδηροδρομική σύνδεση Αθήνας-Θεσσαλονίκης, τρεις σύγχρονους λιμένες, πέντε σύγχρονα αεροδρόμια και πενήντα μαρίνες, τότε εκτιμούμε ότι ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης θα αυξηθεί κατά 0,7% και η συνολική παραγωγικότητα κατά 35%-40%.

Τα στοιχεία για την παιδεία και έρευνα είναι σαρωτικά: απογοητευτική επίδοση των Ελληνόπουλων 15 ετών στις εξετάσεις PISΑ (28οι από 30 χώρες του ΟΟΣΑ), ανεπάρκεια τεχνολογικών εφευρέσεων και ευρεσιτεχνιών (το ελληνικό μερίδιο ευρωπαϊκών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι 10% από ό, τι αναλογεί στον πληθυσμό). Η τριτοβάθμια εκπαίδευση προετοιμάζει ανεπαρκώς για ιδιωτική απασχόληση. Πτυχία ΑΕΙ βελτιώνουν μισθούς μόνο 32%, δηλ. 300 ευρώ τον μήνα, έναντι 61% στην Ε. Ε. Κύριο πρόβλημα; Σπάταλη και απαρχαιωμένη εκπαιδευτική διοίκηση. Για να βελτιωθεί η ελληνική εκπαίδευση προτείνουμε αποκέντρωση και δημιουργία άμιλλας μεταξύ ιδρυμάτων.

Πρόταση 6: Ανακαλείται η απαγόρευση ιδιωτικών πανεπιστημίων και αστυνομικής παρουσίας στους πανεπιστημιακούς χώρους. Η χρηματοδότηση και επίβλεψη των δημόσιων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων μεταφέρεται από το υπ. Παιδείας σε περιφερειακές αυτοδιοικήσεις.

Πρόταση 7: Για την περίοδο 2011-13 η διαχείριση τριτοβάθμιων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων ανατίθεται έκτακτα σε επιτροπές πανεπιστημιακών, Ελλήνων και ξένων, που αξιολογούν μέλη ΔΕΠ, διοικητικό προσωπικό και σπουδαστές με διεθνή κριτήρια. Πλεονάζον προσωπικό απομακρύνεται κατά την Πρόταση 4. Από το 2013 τα ιδρύματα αυτονομούνται, με πλήρη δικαιοδοσία σε πρόσληψη προσωπικού και καθορισμό αμοιβών, διδάκτρων και αριθμού εισακτέων.

Εκτιμούμε πως η συνδυασμένη εφαρμογή των Προτάσεων 6-7 θα διπλασιάσει την απόδοση στην εκπαίδευση, συμβάλλοντας 0,9% στην αύξηση του ρυθμού οικονομικής μεγέθυνσης.

Tων Κωστα Αζαριαδη*, Γιαννη ΙωαννIδη** και Χριστοφορου Πισσαριδη***

* Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Washington, **καθηγητής στο Tufts Harvard, 
***καθηγητής στο London School of Economics-Νομπελίστας.

Θουκυδίδης

            α.         Θουκυδίδης και Αιτίες Πολέμου.

                        (1)        Ανταγωνισμός των Κρατών (Αύξηση Ασφάλειας)

Την μεν γαρ αληθεστάτη πρόφασην, αφανεστάτην δε λόγω τους Αθηναίους

ηγούμαι μεγάλους γιγνόμενους και φόβον παρέχοντας τοις Λακεδαιμονίοις

αναγκάσαι ες το πολεμείν. αι δ' 'ες το φανερόν λεγόμεναι αιτίαι αιδ' ήσαν

εκατέρων, αφ' ών λύσαντες τας σπονδάς ές τον πόλεμον κατέστησαν.[1]

                        Ο Θουκυδίδης έθεσε με αυτές τις λίγες γραμμές τις βάσεις για τη ρεαλιστική θεώρηση των Διεθνών Σχέσεων. Στο άναρχο διεθνές σύστημα στόχος κάθε κράτους είναι η μεγιστοποίηση της ασφάλειας του. Όταν ένα κράτος βλέπει τη σχετική του δύναμη να αυξάνει θα προσπαθήσει να βελτιώσει τις συνθήκες ασφαλείας του με πολιτική, οικονομική και εδαφική εξάπλωση. Αντίστοιχα το κράτος το οποίο βλέπει τη σχετική του δύναμη να μειώνεται, θα προσπαθήσει να διατηρήσει τα πλεονεκτήματα του με ένα αποτρεπτικό πόλεμο. Ο Robert Gilpin, επεξεργάσθηκε τις αιτίες του ΠΠ όπως τις παρουσίασε ο Θουκυδίδης για να αναπτύξει την θεωρία του περί ¨'Ηγεμονικών Πολέμων"

                        (2)        Ισορροπία Δυνάμεων.

 Ο Τισσαφέρνης θέλοντας να συνεχισθεί ο ΠΠ " συνεπής προς την

 προνοητική πολιτική του, όπως διατηρεί την ισορροπία μεταξύ των

αντιμαχόμενων Ελλήνων, προσκάλεσε τους Πελοποννήσιους, τους

   έδωσε χρήματα για την συντήρηση του στόλου τους και συνομολόγησε

την επομένη τρίτη προς αυτούς συνθήκη.[2]

                        Η ισορροπία δυνάμεων όπως την περιέγραψε ο Θουκυδίδης παραμένει ακόμα και σήμερα ένα από τα βασικότερα αναλυτικά εργαλεία της ρεαλιστικής θεώρησης του διεθνούς συστήματος. Ρεαλιστές όπως ο Μorgenthau, Bull και Waltz στηρίζουν τις θεωρίες τους στην ισορροπία δυνάμεων.

                        (3)        Ανθρώπινη Φύση.

...ως προς τους ανθρώπους καλώς γνωρίζουμε, ότι ωθούμενοι

από την ακάθεκτο φυσική ορμή άρχουν παντού...[3]

Η προαγωγή της ηγεμονίας μας, εις το σημείο που έφθασε σήμερα μας

επεβλήθη κατ΄αρχάς από αυτήν τη δύναμη των πραγμάτων...Επομένως

δεν κάναμε τίποτα το παράδοξο ή αντίθετο με την ανθρώπινη φύση, εάν δεχθήκαμε

 ηγεμονία προσφερόμενη, και αφού άπαξ την αποκτήσαμε, αρνούμενοι να την

παραιτήσουμε, υπακούοντας στα ισχορότερα των ελατηρίων -

τη δόξα, τον φόβο, και το συμφέρον[4].

                        Μια ακόμα αιτία πολέμου είναι η ίδια η ανθρώπινη φύση. Πολλές φορές οι επιθυμίες και τα πάθη οδηγούν τους ηγεμόνες σε ενέργειες για την ικανοποίηση τους.

                 β.         Θουκυδίδης Ηθική και Εθνικό Συμφέρον

                Ούτε άλλωστε εμείς εγκαινιάσαμε την πολιτική...ότι ο ασθενέστερος

να υποκύπτει στη θέληση του ισχυροτέρου...μέχρις ότου εσείς .Λακεδαιμόνιοι

αποφασίσατε να προβάλλεται τις αρχές της δικαιοσύνης ενώ εξυπηρετείται τα

συμφέροντα σας[5].

                        Ο Θουκυδίδης οδηγείται στο συμπέρασμα ότι το εθνικό συμφέρον υπερέχει της ηθικής και ότι τα τυχαία αίτια των γεγονότων είναι τα φαινομενικά αίτια. Τα πραγματικά αίτια που κινούν τα γεγονότα και τις συμπεριφορά των δρώντων του διεθνούς περιβάλλοντος είναι η μεγιστοποίηση της ασφάλειας τους.

                        Όμως ένα από τα ΄πλέον αξιομνημόνευτα κείμενα ρεαλιστικής θεώρησης είναι οι "Μήλειοι διάλογοι".  Σε αυτούς οι μεν Μήλειοι κάνουν αναφορά στο δίκαιο και στην ηθική ενώ οι Αθηναίοι στο συμφέρον τους.

...αφού εξίσου γνωρίζουμε και οι δυο, ότι ....το επιχείρημα του δικαίου αξία

έχει, όπου ίση υπάρχει δύναμη προς επιβολή του, ότι όμως

ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμης του και ο

ασθενής παραχωρεί ό,τι του επιβάλλει η αδυναμία του.[6]

                         Και οι μεν Μήλιοι δεν παραδόθηκαν και οι δε Αθηναίοι έπρεπε να πράξουν ότι τους επέτρεπε η δύναμη τους για το εθνικό τους συμφέρον; κατέστρεψαν και εξανδραπόδισαν τη Μήλο. Ο Θουκυδίδης φθάνει στο συμπέρασμα ότι η επιβίωση ενός κράτους σε ένα άναρχο κόσμο οπού η ηθική και η ευαισθησία είναι μια πολυτέλεια εξαρτάται από την επιδέξια χρήση της δύναμης και μόνο απ΄ αυτήν.

            γ.         Άλλες Σκέψεις του Θουκυδίδη.

                        "Εκείνος που αδρανεί για να κερδίσει προσωρινά απολαύσεις και δεν αποφασίζει τον πόλεμο, πολύ γρήγορα θα χάσει και τις απολαύσεις". Ωστόσο όταν αποφασίσει τον πόλεμο πρέπει να κατανοεί "ότι η σχεδίαση διαφέρει της υλοποιήσεως', καθώς ο "πόλεμος δεν ακολουθεί στη διεξαγωγή του ορισμένους κανόνες" αλλά έχει τα δικά του "τεχνάσματα". Σε κάθε δε περίπτωση δεν πρέπει να "υποτιμάται ο αντίπαλος" καθώς "πολλούς έχει ζημιώσει η καταφροσύνη", η οποία επειδή φέρνει και την καταστροφή "ονομάζεται και αφροσύνη". Θα πρέπει δε να έχετε υπόψη ότι οι πόλεμοι διεξάγονται "με τον περισσεύοντα πλούτο μάλλον".[7]

                                    Αν πάλι αποφασισθεί η αποφυγή του πολέμου πρέπει να έχετε κατά νου ότι "εκείνοι στις απαιτήσεις των οποίων θα ενδώσετε, αμέσως μετά θα σας διατάξουν να παραχωρήσετε περισσότερα ,με την πεποίθηση ότι ακούτε τις επιταγές τους από φόβο" "

Με τον πόλεμο εδραιούται μάλλον η ειρήνη".

            Το μικρό απόσπασμα του έργου του Θουκυδίδη φανερώνει την επικαιρότητα της πολιτικής σκέψης του. Το εθνικό συμφέρον και όχι οι αξίες, η ηθική και η δικαιοσύνη είναι αυτό που κατευθύνει τη δράση των κρατών, και η ασφάλεια ενός κράτους εξαρτάται από την επιδέξια χρήση της δύναμης της.

            Αυτό που συνέλαβε ο Θουκυδίδης ωμά διατυπωμένο σήμερα είναι το να επικαλούνται οι λιγότερο ισχυρή τις ηθικές αρχές εναντίον του κυνικού υλισμού των ισχυρών, είναι τουλάχιστον αφέλεια και αυταπάτη.

            Ο Θουκυδίδης θεωρούσε ότι υπάρχει ένα είδος νομοτέλειας που διέπει τις σχέσεις των κρατών στην αναρχική διεθνή κοινωνία. Αποδεχόμενοι την αρχή αυτή είναι δυνατή η ως ένα βαθμό πρόγνωσης της συμπεριφοράς των κρατικών οντοτήτων. 

Ο Θουκυδίδης είναι ο πατέρας της Σχολής του Πολιτικού Ρεαλισμού στις Διεθνείς Σχέσεις, που έχει αναλύσει  με μεγάλο βαθμό επιτυχίας. Το έργο του αποτελεί ένα χρήσιμο μεθοδολογικό εργαλείο για να κατανοήσουμε τις διεθνείς ανακατατάξεις και τις συνέπειες τους.

---

[1]               Βιβλίο Α, Κεφ. 23.

[2] .             Βιβλίο Ζ, Κεφ. 57.

[3]               Βιβλίο Ε, Κεφ. 105.

[4]               Βιβλίο Α, Κεφ. 75-6.

[5] .             Βιβλίο Α, Κεφ. 76.

[6]               Βιβλίο Ε, Κεφ. 89.

[7] .             Όλα τα αποσπάσματα είναι μόνο από το Βιβλίο Α.

Η επαιτεία στην εποχή της κρίσης

«Ελεημοσύνη χριστιανοί, αδέλφια ελεημοσύνη/ πολλά χαρίζει ο Θεός σ’ εκείνον όπου δίνει», μάθαιναν τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια οι μικροί μαθητές. Ο ποιητής, ο Αχιλλέας Παράσχος, αναφερόταν στη «face to face», στην ατομική ελεημοσύνη και όχι στην οργανωμένη φιλανθρωπία, π.χ., στους τηλεμαραθώνιους.

Η έξαρση της επαιτείας είναι αναπόφευκτη σε εποχές οικονομικής κρίσης ή μετά από μια βαριά στρατιωτική ήττα. Εύκολα μπορεί να παρατηρήσει κανείς ότι σήμερα πληθαίνουν οι ζητιάνοι στους υπαίθριους δημόσιους χώρους, επεκτείνονται οι γεωγραφικές ζώνες της επαιτείας, αλλάζουν της «ζητιανιάς τα καμώματα» όπως τα περιέγραψε ο Καρκαβίτσας, ενώ επαγγελματίες επαίτες ανταλλάσσουν την πείρα τους και παρέχουν συμβουλές μέσω Διαδικτύου. «Είμαι χρήστης, δεν θέλω να σας κοροϊδέψω», έλεγαν αρκετοί που έπαιζαν το χαρτί της ειλικρίνειας. 

Ομως ενώ μέχρι χθες πρόσθεταν, «βοηθήστε με για να μην κλέψω», πρόσφατα κλείνουν με μια έμμεση απειλή: «βοηθήστε με για να μη “σας” κλέψω». Από την ήπια επαιτεία, στη λεγόμενη «επιθετική». 

Κι ενώ κάποτε δίναμε λίγα κέρματα είτε από συμπόνια είτε επειδή νιώθαμε μια μικρή ανακούφιση στη σκέψη ότι «υπάρχουν και χειρότερα», σήμερα πολλοί δίνουν από φόβο μήπως και οι ίδιοι αύριο βρεθούν στην κατάσταση της απόλυτης ένδειας.

Σε κάποια καλά πόστα, το επάγγελμα είναι κλειστό, δεν μπορεί να εισχωρήσει ελεύθερος σκοπευτής. Μερικές φορές τα παρακάλια, τα αξεσουάρ, η γλώσσα του σώματος των επαιτών, όλα δίνουν την εντύπωση ότι αυτοί έχουν παρακολουθήσει ειδικά σεμινάρια ή ότι ακολουθούν τους κανόνες της ίδιας εταιρείας, αφού επαναλαμβάνονται φράσεις και μοτίβα–κλειδιά που προκαλούν τον οίκτο.

Κάποτε, οι διακονιαραίοι που χτυπούσαν την πόρτα ενός σπιτιού ζητούσαν λίγο ψωμί ή λάδι και συχνά οι νοικοκυραίοι ανταποκρίνονταν («Θεός σχωρέσ’ τη μάννα σου,/ δος μου λιγάκι αλεύρι/ να φτιάσω μια κουρκούτη…»). Αλλοτε, κάποιοι ανέστιοι και πένητες ζητούσαν δουλειά, όμως τώρα δουλειές δεν υπάρχουν. Σήμερα οι καιροί είναι πονηρεμένοι, η ταρίφα πιο ανεβασμένη, ενώ συχνά η επαιτεία συνδυάζεται με μια μικρή δόση επιχειρηματικότητας.

Ποιοι οι ορίτζιναλ δυστυχείς και ποιοι όχι; Πότε το παιδί που κρατάει στην αγκαλιά της μια ζητιάνα είναι δικό της ή ενοικιαζόμενο; Ποιος θα αρπάξει την είσπραξη από το παιδάκι που παίζει ακορντεόν και ποιος θα ξυλοκοπήσει το παιδί όταν η είσπραξη είναι ισχνή; Αραγε τα χρήματα θα διατεθούν για φαγητό ή για να συμπληρωθεί το ποσό της ημερήσια δόσης; Κανείς δεν ξέρει ποια είναι η σωστή απάντηση και ούτε μπορούμε να γίνουμε ντετέκτιβ, δικαστές ή φυσιογνωμιστές. 

Είναι αυτονόητο ότι το να ανταποκρινόμαστε σε κάθε ικεσία για ελεημοσύνη ισοδυναμεί με το να προσπαθούμε να στεγνώσουμε τη Μεσόγειο με ένα χαρτομάντιλο, όμως προσωπικά φυλάγομαι από εκείνους που επαίρονται επειδή δεν δίνουν τίποτα, ποτέ και σε κανέναν ή επικαλούνται τον περίφημο αφορισμό του Οσκαρ Ουάιλντ για τη φιλανθρωπία που διαιωνίζει τη φτώχεια, αν και ο ίδιος ο συγγραφέας συνήθως υπέκυπτε κι έδινε.

Σύμφωνα με τη UNICEF, 100.000 άστεγα παιδιά στο Πακιστάν κινδυνεύουν να πεθάνουν από την πείνα. Κάποια από αυτά που θα επιζήσουν, θα πυκνώσουν σε λίγα χρόνια τις γραμμές των επαιτών σε πολλές χώρες, ίσως και στη δική μας, ενώ κάποιοι από το προβλεπόμενο ένα εκατομμύριο Ελλήνων ανέργων δεν θα αντέξουν, ίσως αναγκαστούν να βγουν στη ζητιανιά. Ομως, σε κανέναν άνθρωπο δεν αξίζει να τον βλέπουμε σαν ζωύφιο, ακόμα και αν αυτός κατρακύλησε στο τελευταίο σκαλί. 

Το όνειδος δεν αφορά μόνο τους ίδιους τους επαίτες, αλλά κι εμάς που ζούμε σε προσωρινά ασφαλείς νησίδες, περικυκλωμένοι από έναν ωκεανό απόγνωσης και εξαθλίωσης.

Tης Mαριαννας Tζιαντζη

Η αναγκαία προσαρμογή της ελληνικής οικονομίας

Η επίπονη προσαρμογή που υφίσταται σήμερα η ελληνική οικονομία είναι αναγκαία και αναπόφευκτη.  

Στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας και ιδιαίτερα τα τελευταία δύο χρόνια, αυξήθηκε υπέρμετρα η συνολική κατανάλωση, ιδιωτική και δημόσια, ξεπερνώντας κατά μέσο όρο το 90% του ΑΕΠ. Το εναπομένον ποσοστό, 10%, που περίσσευε για εθνική αποταμίευση, δεν έφτανε να χρηματοδοτήσει τις συνολικές επενδύσεις, που ξεπερνούσαν το 20% του ΑΕΠ. Ως αποτέλεσμα, διογκώθηκε υπερβολικά το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών που υπερέβη, προς το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας, το 12%-14% του ΑΕΠ.

Για να χρηματοδοτηθεί αυτό το εξωτερικό έλλειμμα, αυξήθηκε υπερβολικά ο εξωτερικός δανεισμός, με αποτέλεσμα τη σημερινή διεθνή υπερχρέωση της χώρας. Οι διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές αντελήφθησαν αργά τη δυναμική αυτού του προβλήματος. Ούτως ή άλλως, υπέφεραν από τύφλωση και από τη μέθη των υψηλών, αλλά χάρτινων, όπως αποδείχτηκε, αποδόσεων. Σήμερα είμαστε σε θέση, με το όφελος της στερνής γνώσης, να αντιληφθούμε τι ακριβώς έγινε και πώς λειτουργούσε το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα εδώ και πολλά χρόνια. Δυστυχώς για την Ελλάδα, οι πόρτες του διεθνούς δανεισμού έκλεισαν απότομα και ερμητικά.

Χωρίς την παρέμβαση της τρόικας και του δανείου των 110 δισ. ευρώ, η προσαρμογή θα ήταν απότομη και αποτρόπαια, απότοκος της στάσης πληρωμών που αναπόφευκτα θα συνέβαινε. Πρακτικά, φέτος, η Ελλάδα θα είχε στερηθεί πόρους 30-40 δισ. ευρώ περίπου, και θα έπρεπε να προσαρμόσει ανάλογα την κατανάλωσή της. Η μείωση του ΑΕΠ θα ήταν της τάξης του 10% με 12%, με ανάλογη συνέχεια τα επόμενα χρόνια.

Προσαρμογή βεβαίως γίνεται και τώρα. Η διαφορά όμως είναι ότι η προστασία της Ευρωζώνης και της τρόικας εξασφαλίζει ότι αυτή είναι πολύ πιο ήπια και ομαλή. Αλλά δεν γίνεται να αποφευχθεί. Οσοι ισχυρίζονται το αντίθετο, ότι δηλαδή μπορεί με κάποιο μαγικό τρόπο να αποφευχθεί, και μάλιστα χωρίς τα 110 δισ. ευρώ της τρόικας, ακολουθούν τον δρόμο του λαϊκισμού, αυτού ακριβώς που μας έφερε στο σημείο που είμαστε σήμερα. Εάν η κυβέρνηση αφ’ ενός, αλλά και όλοι εμείς οι υπόλοιποι αφ’ ετέρου, φερθούμε έξυπνα και ορθολογικά, μπορεί να μειωθεί το κόστος της αναγκαίας μακροπρόθεσμης προσαρμογής.

Η κυβέρνηση πρέπει να τηρήσει απαρεγκλίτως τους δημοσιονομικούς στόχους. Να απελευθερώσει τάχιστα όλα τα επαγγέλματα και τις αγορές, απλοποιώντας παράλληλα τις διαδικασίες αδειοδότησης. Να αποκαταστήσει μηχανισμούς κινήτρων σε όλο τον δημόσιο τομέα, δίνοντας κυρίως έμφαση στην αριστεία και την αξιοκρατία. Να αναγκάσει όλους τους δημόσιους οργανισμούς να εφαρμόσουν διεθνή λογιστικά πρότυπα. Να αποκρούσει τον σφιχτό εναγκαλισμό ορισμένων συνδικάτων, που οδηγούν σημαντικές δημόσιες επιχειρήσεις στον όλεθρο, αποκαθιστώντας κανόνες ορθής εταιρικής διακυβέρνησης, εξυγιαίνοντας τις επιχειρήσεις αυτές και απελευθερώνοντας τις αντίστοιχες αγορές.

Να σχεδιάσει το μέλλον της ενέργειας, του τουρισμού, των μεταφορών και άλλων βασικών κλάδων με επαγγελματισμό και χωρίς δογματισμούς, ανοίγοντας παράλληλα τους κλάδους αυτούς σε ιδιώτες επενδυτές, Ελληνες και ξένους, αξιολογώντας με ταχείες διαδικασίες (fast track) επενδυτικά σχέδια που ήδη έχουν υποβληθεί ή πρόκειται να υποβληθούν. Να αξιοποιήσει τη δημόσια ακίνητη περιουσία, χρησιμοποιώντας σύγχρονες μεθόδους και εργαλεία, τόσο για να εξοφλήσει ή να αναχρηματοδοτήσει μέρος του δημόσιου χρέους όσο και για να δημιουργήσει «πόλους» επενδύσεων γύρω από αυτήν.

Οι τράπεζες πρέπει να προβούν σε αυξήσεις των ιδίων κεφαλαίων τους χρησιμοποιώντας εν ανάγκη τα 10 δισ. ευρώ του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, δρώντας έτσι ως ευέλικτοι κομάντος που θα «σπάσουν» τον διεθνή αποκλεισμό μας από τις αγορές. Οι κοινωνικοί εταίροι, μαζί με το κράτος, πρέπει να χρησιμοποιήσουν το παράδειγμα των Γερμανών κοινωνικών εταίρων (υπόδειγμα Kurzerbeit) στην αγορά εργασίας, ή το σκανδιναβικό υπόδειγμα του συνδυασμού ευελιξίας και κοινωνικής προστασίας, προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η επίπτωση της κρίσης στην απασχόληση.

Οι παραπάνω κατευθύνσεις αποτελούν τον πυρήνα ενός νέου αναπτυξιακού προτύπου, το οποίο πρέπει να αποτυπωθεί σε ένα δεκαετές αναπτυξιακό - δημοσιονομικό πρόγραμμα, με ποσοτικοποίηση στόχων και μέσων πολιτικής.

Αφησα τελευταίο το κορυφαίο θέμα των αξιών και της νοοτροπίας σ’ αυτή την περίοδο της έσχατης ανάγκης για τη χώρα μας. Σε τελευταία ανάλυση, εάν αποφύγουμε τελικά τη χρεοκοπία και τα ολέθρια αποτελέσματά της, θα εξαρτηθεί από τη στάση και το παράδειγμα όλων μας, κυρίως όμως των πιο προνομιούχων. Δεν βοηθά, για παράδειγμα, η στάση όσων έβγαλαν τις καταθέσεις τους στο εξωτερικό, των συνδικάτων που παραλύουν τις δημόσιες μεταφορές κάθε εβδομάδα, των επαγγελματικών ομάδων, οι οποίες, εκμεταλλευόμενες δημόσια προνόμια, κρατούν όμηρο όλη την κοινωνία. 

Το κοινό συμφέρον επιβάλλει, ιδιαίτερα στις τρέχουσες εξαιρετικές συνθήκες, συλλογικές προσεγγίσεις και συμπεριφορές. Η νοοτροπία του «εαυτούλη» μας, εάν τελικά επικρατήσει, θα μας πάει όλους στον πάτο.

Του Γιάννη Στουρνάρα, καθηγητή Οικονομικών του Πανεπιστημίου Αθηνών, γενικό διευθυντή ΙΟΒΕ.