«Τα Πυθαγορικά Έπη τα ούτως επικαλούμενα Χρυσάστοιχείωσιν περιέχοντα της τελειοτάτης των Πυθαγορείων Φιλοσοφίας.»
Να τιμάς πρώτα, τους αθάνατους θεούς, όπως ορίζει ο νόμος,και να σέβεσαι τον όρκο [κι] έπειτα, τους ένδοξους ήρωες,και να σέβεσαι τους καταχθόνιους δαίμονες [1], κάνοντας τα νόμιμα,και να τιμάς τους γονείς [σου] και τους κοντινότερους συγγενείς [σου], από τους άλλους δε, να κάνεις φίλο, όποιον είναι άριστος στην αρετή. Να προτιμάς τα λόγια της πραότητας και τα έργα τα επωφελή. Ούτε να εχθρεύεσαι τον φίλο σου ένεκα μικρής αστοχίας, εφόσον μπορείς, διότι η δύναμη κοντά στην ανάγκη κατοικεί. Αυτά μεν, έτσι να τα ξέρεις.
Να συνηθίσεις δε, να κυριαρχείς στα παρακάτω: Πρώτα, στο στομάχι και στον ύπνο, και στη λαγνεία και στο θυμό. Ποτέ δε, να μην πράξεις κάτι που να σε κάνει να ντραπείς, ούτε με άλλον,ούτε μόνος σου, περισσότερο απ’ όλους δε, να ντρέπεσαι τον εαυτό σου.
Έπειτα, να ασκείς την δικαιοσύνη με τα έργα και με τα λόγια, ούτε να συνηθίζεις να είσαι ασυλλόγιστος για τίποτε, αλλά να γνωρίζεις μεν, ότι είναι πεπρωμένο όλοι να πεθάνουν,τα χρήματα δε, άλλοτε [της μοίρας] αρέσει να τ’ αποκτάς, άλλοτε να τα χάνεις. Όσα δε, βάσανα έχουν οι θνητοί, από δαιμονιακή[2] τύχη, όποιο μερίδιο τυχόν έχεις [από τα βάσανα], να το υποφέρεις χωρίς να αγανακτείς, αλλά πρέπει, όσα μπορείς να τα θεραπεύεις. Τούτο δε σκέψου: δεν δίνει η μοίρα στους αγαθούς το μεγαλύτερο μερίδιο απ’ αυτά.
Στους ανθρώπους δε, φτάνουν πολλά λόγια, και ευγενικά και ανάξια,για τα οποία να μην επιτρέπεις στον εαυτό σου, ούτε να εκπλήσσεται, ούτε να τα απορρίπτει. Αν δε ψέματα για κάτι λέγεται, να είσαι πράος. Ό,τι δε, θα σου πω, να το κάνεις πάντοτε: κανείς να μην σε πείθει, ούτε με λόγια, ούτε με κάποιο έργο, να πράξεις ή να πεις, ό,τι δεν είναι καλύτερο για σένα.
Να σκέπτεσαι δε, πριν από κάθε σου έργο, για να μη κάνεις ανόητα [πράγματα], ο άνθρωπος που κάνει και λέει ανόητα, ανάξιος χαρακτηρίζεται,αλλ’ εκείνα να εκτελείς, για τα οποία δεν θα μετανιώσεις μετέπειτα. Να μην κάνεις τίποτε, από ‘κείνα που δεν ξέρεις, αλλά να διδάσκεσαι σε όσα υπολείπεσαι και με τον τρόπο αυτόν, θα ζήσεις την πιο ευχάριστη ζωή.
Δεν πρέπει ακόμη, να αμελείς την υγεία του σώματος [σου], αλλά, με μέτρο, να πίνεις, να τρως και να γυμνάζεσαι, ως μέτρο δε λέω εκείνο, για το οποίο δεν θα μετανιώσεις. Να συνηθίζεις δε, να έχεις καθαρή, λιτή διατροφή, και να φυλάγεσαι από το να διατρέφεσαι έτσι, που να προκαλείς τον φθόνο, ούτε να σπαταλάς άκαιρα τα καλά, όπως οι αδαείς, μήτε να στερείσαι, γιατί, το άριστο είναι, το μέτρο σε όλα. Κάνε δε, εκείνα που δεν θα σε βλάψουν και να σκέπτεσαι πριν πράξεις.
Μήτε να επιτρέπεις τον απαλό ύπνο στα μάτια σου, πριν εξετάσεις τρεις φορές τις ημερήσιες πράξεις [σου]: «Που ξέφυγα; Τι έκανα; Τι απ’ ό,τι έπρεπε δεν ολοκλήρωσα;» αρχίζοντας δε από το πρώτο να επεκτείνεσαι στα μετέπειτα, για τα ανάξια μεν που έπραξες να επιπλήττεις τον εαυτό σου και για τα χρηστά να ευχαριστιέσαι.... Σημ. (1) «τους καταχθόνιους δαίμονες1»: τους υποχθόνιους θεούς, ή τους αγαπητούς τεθνεώτες διδασκάλους της σχολής κλπ (2) «δαιμονιακή2»: θεϊκή
Αν και οι έννοιες του δασκάλου και του μαθητή είναι ξεκάθαρες μέσα στο κοινωνικό πλαίσιο, όταν τις ενσωματώσουμε μέσα στα ανθρώπινα δεδομένα τότε η διαχωριστική τους γραμμή φαίνεται τεχνητή και τα στοιχεία που θέλουμε να καταθέσουμε θα αποδείξουν ότι είναι.
Το αρχικό πρόβλημα της εκπαίδευσης παρουσιάζεται ήδη με τον ορισμό του ανθρώπου. Αν αυτός ο ορισμός είναι στατικός, τότε μπορούμε να δείξουμε ότι υπάρχουν φάσεις όπως μικρός άνθρωπος, άνθρωπος και μεγάλος άνθρωπος. Βέβαια σε όλους τους τομείς της γνώσης υπάρχουν άνθρωποι που αποδεικνύουν defacto ότι αυτή η άποψη είναι μόνο φαινομενική. Επιπλέον μια οριακή ανάλυση δείχνει ότι η αλλαγή φάσης δεν είναι προφανής. Συνεπώς η εκπαίδευση που χρειάζεται το μικρό παιδί δεν είναι αναγκαστικά διαφορετική ως προς την οντότητά της, σε σχέση με εκείνη που χρειάζεται ο άνθρωπος και ο μεγάλος άνθρωπος.
Η διαφοροποίηση που γίνεται προέρχεται περισσότερο από το κοινωνικό περιβάλλον παρά από το γνωστικό αντικείμενο. Ενώ η αναζήτηση παραμένει η ίδια για τον άνθρωπο ανεξάρτητα από την ηλικία του. Ο άνθρωπος ζει μέσω της εξέλιξής του διότι ανήκει στον χρόνο και δεν μπορεί να μείνει ανεξάρτητος. Μπορεί η εκπαίδευση να κάνει χρήση της εμπειρίας του ανθρώπου που είναι μαθητής δίχως αυτό να σημαίνει ότι είναι διαφορετική στην ουσία. Είναι μια φυσιολογική προέκταση της ιδέας του μαθαίνει να μαθαίνει και όχι της απλής εκπαίδευσης. Είναι τα ίδια νοητικά σχήματα μα όχι το ίδιο περιεχόμενο.
Η ίδια η εκπαίδευση μέσω της δια βίου μάθησης αποδεικνύει ότι το όριο του μαθητή είναι και τεχνητό και συμβατικό. Το ίδιο ισχύει και για τους δασκάλους εφόσον οι μαθητές τους αλλάζουν συνεχώς ως προς τις απαιτήσεις τους και τις ανάγκες τους. Όπως το διαχρονικό στοιχείο είναι ενσωματωμένο, η εκπαίδευση αναγκαστικά εξελίσσεται. Συνεπώς και ο δάσκαλος και ο μαθητής αλλά και η εκπαίδευση λειτουργούν σ’ ένα δυναμικό πλαίσιο.
Επιπλέον ακόμα και ο δάσκαλος στο πλαίσιο της εκπαίδευσης πρέπει να γίνει μαθητής αν θέλει να παραμείνει δάσκαλος. Διότι η διαχρονικότητα της έννοιάς του δημιουργεί τη δυναμική του ζευγαριού δάσκαλος-μαθητής που δεν είναι πια στατικό. Οι θέσεις του ζευγαριού αν και σταθερές συγχρονικά, εναλλάσσονται διαχρονικά. Κάθε δάσκαλος και κάθε μαθητής εμπεριέχει μέσα του μια ακολουθία ζευγαριών που αποτελούν μια διαχρονική και γνωστική αλυσίδα και μέσα από αυτή διασώζονται τα νοητικά σχήματα που χαρακτηρίζουν την ανθρωπότητα και όχι πια την κοινωνία και το εποχιακό πλαίσιο. Με αυτόν τον τρόπο το ζευγάρι δάσκαλος-μαθητής μετατρέπει την εκπαίδευση σε μέσο διάσωσης και ανάπτυξης της ανθρώπινης σκέψης.
Πολύ τρομάζω μπρός στον λόγο των ανθρώπων. Τόσο η ομιλία τους είναι πειστική: κι αυτό λέγεται σκύλος, σπίτι τούτο, κι΄ όσο για την αρχή είναι εδώ. Το τέλος, είναι εκεί.
Με τρομάζει η αίσθησή τους, με τη χλεύη το παιχνίδι τους, όλα τα ξέρουν: τι να γίνει, κι΄αυτό που έγινε κιόλας. Βουνό κανένα δεν τους είναι θαυμαστό. Ο κήπος τους και ο πλούτος τους με το Θεό, ακριβώς, συνορεύει.
Θέλω να σιγουρέψω να εμποδίσω: μένετε μακριά. Να τραγουδούν τα πράγματα αγροικώ με χαρά τόση! Αγγίξετέ τα: είναι ακίνητα, μένουνε βουβά... Μου τα έχετε όλα τα πράγματα σκοτώσει.
Μία από τις μεγαλύτερες κατακτήσεις του ανθρώπου είναι ο Λόγος. Με αυτόν κατορθώνει να έχει γλωσσική επικοινωνία δίνοντας στη νοητική επαφή. σάρκα και οστά. Η ανθρώπινη επικοινωνία βοηθά τον άνθρωπο να συνομιλεί με τον συνάνθρωπό του, δίνοντας απάντηση σε απορίες και ανησυχίες.
Στην εποχή μας, της επιστήμης, της τεχνολογίας αλλά και του επιχειρείν, έγινε σαφέστατα αντιληπτή η ανάγκη μιας γλώσσας σαν εργαλείο έκφρασης και αποτύπωσης ιδεών, χάρη στην οποία θα δημιουργείτο ένας αξεπέραστος και μοναδικός δίαυλος επικοινωνίας.
Τέτοια αποδείχτηκε ότι ήταν η νοητική γλωσσική επαφή και οι υπολογιστές απέδειξαν την αλήθεια αυτή. Η μελέτη αρχαίων και σύγχρονων γλωσσών, έδειξε ότι η ελληνική γλώσσα είναι μια τέτοια γλώσσα και μάλιστα η μοναδική.
Η διαπίστωση αυτή παρότρυνε ένα επιτελείο επιστημόνων να προχωρήσει σε περαιτέρω έρευνα, μέσω ενός προγράμματος του πανεπιστημίου ΙΡΒΑΙΝ της Καλιφόρνιας, με επικεφαλής την καθηγήτρια Μακ Ντόναλντ. Κατά την έρευνα αυτή ευρέθησαν και αποθησαυρίστηκαν στον Η/Υ 6 εκατομμύρια λεκτικοί τύποι της ελληνικής γλώσσας, έναντι 400.000 λέξεων και 300.000 τεχνικών όρων, της χρησιμοποιούμενης στους υπολογιστές σήμερα αγγλικής.
Στο πρόγραμμα που ονομάστηκε «Ίβυκος» ταξινομήθηκαν 8.000 συγγράμματα, 4.000 αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, από τον 8ο αιώνα π.Χ. μέχρι και τον 14ο αιώνα μ. Χ.
Ο πλούτος της γλώσσας των Ελλήνων θεωρήθηκε από τους υπευθύνους του προγράμματος ότι θα συνέβαλε τα μέγιστα για τη βελτίωση του πολιτισμού μας. Η πρόβλεψη της αναζήτησης φτάνει στα 90 εκατομμύρια τους λεκτικούς τύπους της ελληνικής γλώσσας, έναν ασύλληπτο πλούτο, αν σκεφτούμε ότι η αμέσως πλουσιότερη γλώσσα είναι η λατινική, με 9 εκατομμύρια λεκτικούς τύπους. Σημειωτέον ότι η λατινική γλώσσα είναι παράγωγο της ελληνικής, αφού προέρχεται από τον αιολικό κλάδο της και χρησιμοποιεί το χαλκιδικό αλφάβητο.
Η επιτυχία της έρευνας σηματοδοτήθηκε και από ένα άλλο γεγονός. Ο Η/Υ των ερευνητών δεχόταν την ελληνική ως νοηματική γλώσσα, ενώ τις άλλες τις χαρακτήριζε σημειολογικές. Τη διαφορά μεταξύ των δύο θα εξετάσουμε στη συνέχεια.
Στη νοηματική γλώσσα το «σημαίνον», δηλαδή η λέξη αυτή καθαυτή, και το «σημαινόμενο», αυτό δηλαδή που η λέξη εκφράζει, όπως ένα πράγμα, μία ιδέα ή μία κατάσταση, έχουν μεταξύ τους πρωτογενή σχέση, πράγμα που αναγνώριζε ο Η/Υ. Αντίθετα στη σημειολογική γλώσσα ορίζεται αυθαίρετα η σχέση του σημαινόμενου «Α» με το σημαίνον «Β». Από την πρωτογένεια δηλαδή του σημαίνοντος και του σημαινόμενου, περνάμε στη συμβατότητα που συμφωνήθηκε, στη χρήση του σημειολογικού κώδικα.
Η έννοια πρωτογένεια θα γίνει περισσότερο κατανοητή με τη χρήση ορισμένων παραδειγμάτων από την ελληνική γλώσσα:
Η λέξη ενθουσιασμός απορρέει από το εν+θεός, η λέξη γεωμετρία από το γη+μετρώ, η προφητεία από το προ+φάω (φαίνομαι), ο άνθρωπος από τη λέξη «άναρθρων» (ανθρώπινος λόγος). Η διανόηση από το διά + νόηση, ο Άδης από το άιδης (μη ορατός). Η κάθε λέξη δηλ. εκφράζει ακριβώς την έννοια, την ιδέα, το αντικείμενο και έχει αιτιώδη σχέση μ’ αυτήν.
Οι ερευνητές του προγράμματος Ίβυκος έκαναν άλλη μία διαπίστωση, ότι οι λεκτικοί τύποι της ελληνικής ανταποκρινόταν σε ολοκληρώματα και σε τέλεια σχήματα παραστατικής γεωμετρίας.
Συμπέρασμα, η ελληνική γλώσσα είναι μια μαθηματική γλώσσα που επιτρέπει την αρμονική γεωμετρική απεικόνιση. Οι Η/Υ θεώρησαν την ελληνική, σαν γλώσσα χωρίς όρια, κάτι πάρα πολύ χρήσιμο για τις νέες επιστήμες της πληροφορικής, της ηλεκτρονικής και της κυβερνητικής.
Επικαλέστηκα την πρωτότυπη αυτή ιδιομορφία της ελληνικής γλώσσας, διότι θέλω να κάνω κατανοητό, πως η χρήση της έννοιας ορθός λόγος, δεν μπορεί να έχει σχέση με κανένα άλλο γλωσσικό σύστημα. Το ότι η ελληνική σκέψη προχώρησε και αναπτύχθηκε οφείλεται στην εκμετάλλευση ενός λόγου που έχει άμεση σχέση με τη διανόηση. Μόνο έτσι έμειναν αθάνατα και μοναδικά τα έργα των ελλήνων σοφών. Αλλά και όλοι οι μεγάλοι διδάσκαλοι της ανθρωπότητας, σ’ έναν τέτοιο λόγο αναφέρονται και αυτόν επικαλούνται, ως τον μόνο που θα μπορούσε να απαλλάξει την ανθρωπότητα από μία διαρκή και αιώνια Βαβέλ. Αυτό δεν αποτελεί εθνικιστική άποψη αλλά μάλλον διεθνιστική.
Ο Αριστοτέλης ήταν ο πρώτος που εισηγήθηκε την έννοια του Ορθού Λόγου θέλοντας να υποδείξει στον άνθρωπο τι πρέπει να πράττει και τι όχι. Ο ορθός λόγος σαν σωστός λόγος, έδινε υπόσταση στο «μετά λόγου γνώσις» προσδοκώντας, ότι η ανθρωπότητα θα μπορούσε με τη χρησιμοποίηση του νου να χαράξει μια πορεία χωρίς όρια.
Στην πορεία της ανθρώπινης ιστορίας πολλά ήταν τα φιλοσοφικά και θρησκευτικά συστήματα, που προσπάθησαν να αναγνωρίσουν και να ερμηνεύσουν την υπεροχή της λογικής σκέψης απέναντι στις αισθήσεις. Πολλές δε από τις θεωρήσεις αυτές αποδόθηκαν, εσφαλμένα κατά την αντίληψή μου, στον ορθό λόγο και κατ’ επέκταση στον ορθολογισμό. Άλλο πράγμα όμως η λογική σκέψη και άλλο ο Λόγος.
Προς επίρρωση των παραπάνω επικαλούμαι μια ανταπόκριση από ένα γεγονός που συνέβη στις 12-9-2006 στο πανεπιστήμιο του Ρέγκενμπουργκ της Γερμανίας, όπου ο Πάπας Βενέδικτος ο ΙΣΤ΄ σε ομιλία του στους φοιτητές και καθηγητές του πανεπιστημίου, εξέφρασε την επιθυμία του για επιστροφή της Δύσης στον ελληνικό λόγο. Η ομιλία του Πάπα ήταν μια τελεσίδικη καταδίκη της Δύσης.
Μέσα από ένα μάθημα θεολογίας και φιλοσοφίας υψηλού επιπέδου, έθεσε τις βάσεις για τη σωστή χρήση του λόγου, προβάλλοντας το στοιχείο, ότι η πίστη πρέπει να είναι ορθολογική και ότι μη δρώντας σύμφωνα με τον ελληνικό ορθό λόγο αντιτιθέμεθα στη φύση του Θεού, κάτι το οποίο δεν ασπάσθηκαν, γιατί δεν μπόρεσαν να το κατανοήσουν ούτε οι Μουσουλμάνοι αλλά ούτε και η δυτικο-χριστιανική λογική. Και ο Πάπας συνέχισε λέγοντας ότι «εμείς οι δυτικοί σφάλαμε ξεχνώντας την ελληνική διδασκαλία».
Ο Ιωάννης στο Ευαγγέλιό του, τροποποίησε την εβραϊκή πρώτη φράση της Γενέσεως που ήταν « Εν αρχή εποίησεν ο Θεός τον ουρανόν και την Γη» με την ελληνική φράση « Εν αρχή ην ο Λόγος και ο Λόγος ην προς τον Θεόν και ο Θεός ην ο Λόγος». Πόσο το κατανόησαν αυτό οι μετέπειτα χριστιανοί της δύσεως αλλά και της Ανατολής χρήζει ειδικής έρευνας, διότι τουλάχιστον η Δύση μοιάζει περισσότερο με παραμόρφωση του Ελληνισμού παρά με παιδί του όπως ανέφερε και ο Πάπας. Η παρερμηνεία του ελληνικού ορθού λόγου και η μετατροπή του σε ρασιοναλισμό, οδήγησαν στον αφελληνισμό της Δύσης και στην παρερμηνεία του ελληνικού ορθού λόγου, έτσι όπως τον κατανοούσαν οι Έλληνες.
Η επιστροφή στον ορθό λόγο του ελληνισμού, είναι η μόνη διέξοδος που μπορεί να μεταβάλλει τη δυτική σκέψη σε θετική και ωφέλιμη για τη σύγχρονη Ευρώπη, επικαλούμενος μάλιστα τα λόγια του Μανουήλ Β’ του Παλαιολόγου ο Πάπας λέει:
«Το να μη δρας όπως το επιβάλλει ο Ορθός Λόγος
Το να μη δρας με τον Λόγο
Είναι αντίθετο με τη φύση του Θεού»
(Δηλαδή «αφύσικο», για να καλύψουμε τους άθεους και τους φονταμενταλιστές της επιστήμης !)
Μέσα μας ζουν όλες οι ψυχές των προγόνων μας. Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα του θανάτου. Δεν είναι μόνο στο δημιουργικό της φύσης του που οφείλεται αλλά στο ανθρώπινο. Διότι μες στο θάνατο υπάρχει μια μεγάλη ανθρωπιά κι όχι μόνο όταν λυτρώνει το κορμί από τα βάσανα της ζωής. Η ανθρωπιά προέρχεται κι από την αντιμετώπιση του από το παραδοσιακό κοινωνικό στοιχείο.
Ο κύκλος του νεκρού τον ζωντανεύει με τη μνήμη του και τις άμεσες αναφορές. Ο νεκρός δεν είναι ένας ανώνυμος μάρτυρας μιας ιστορίας που εξελίσσεται ανεξάρτητα από αυτόν, είναι ο πρωταγωνιστής της και ο δημιουργός της. Δίχως το θάνατό του δεν θα υπήρχε ιστορία και η κοινωνία δε θα ήταν αναγκαία. Οι φίλοι ζουν με το θάνατο του νεκρού διότι στη μνήμη τους παραμένει ένας φίλος. Κι όλα αυτά προσφέρουν στον άνθρωπο τη μνήμη του απογόνου του. Η μνήμη όπως η φλόγα αλλάζει σώματα αλλά παραμένει η ίδια κι έτσι εμπλουτίζει τη μνήμη του απογόνου. Κάθε άνθρωπος ζει με τον κόσμο των προγόνων του.
Όχι μόνο δεν υπάρχεις δίχως τους άλλους αλλά δεν υπάρχεις και δίχως του προγόνους σου. Και τα αρχικά στοιχεία της σκέψης μας είναι οι μνήμες και τα αισθήματα των προγόνων μας. Ζούμε γιατί έζησαν και παραμένουν ζωντανοί γιατί θα ζήσουμε. Όλες οι μνήμες γίνονται μια για να υπάρξει ο άνθρωπος. Το αίσθημα της μοναδικότητας προέρχεται από τον ομαδικότητα της μνήμης. Έτσι μερικές βραδιές που συνοδεύουν τους νεκρούς γίνονται τα σημεία αναφοράς μιας μελλοντικής ζωής στο πλαίσιο της συλλογικής μνήμης.
Ανοίγει ο ορίζοντας του ανθρώπου διότι αντιλαμβάνεται και συνειδητοποιεί την επιρροή της ανθρωπότητας μέσω της κοινωνίας που αφοπλίζεται από την ακραία κατάσταση της ζωής. Το ακραίο βάζει την κοινωνία σε τέτοια ένταση που την αναγκάζει να ελευθερώσει την ανθρωπιά που υπάρχει μέσα της. Οι στενοί φίλοι γίνονται στύλοι συμπαράστασης κι ανοίγουν τη καρδιά τους για να προσφέρουν ότι έχουν και δεν έχουν πει ποτέ. Η ύπαρξη μας γίνεται ζωή και η σχέση ανθρώπινη. Όλα τα συστήματα καταρρέουν όταν η βάση τους δεν είναι ουσιαστική. Το μόνο που παραμένει είναι η ανθρωπιά.
Ο λαός μας λέει ότι δεν υπάρχει γάμος δίχως δάκρυ και κηδεία δίχως γέλιο. Με άλλα λόγια όλα είναι και τραγωδία και κωμωδία. Τα σύνορά τους είναι συμβατικά και κοινωνικά. Η ζωή του ανθρώπου είναι ένα μείγμα και δεν υπάρχει τρόπος να χωριστούν οι αρχικές ουσίες. Το καταλυτικό στοιχείο της ανθρωπιάς τις έχει διαμορφώσει οριστικά. Δεν τις μπερδεύει ο λαός απλώς τις έχει χωρίσει το διαζύγιο της κοινωνίας που προσπαθεί να ελέγξει την κατάσταση διαιρώντας τα συστατικά. Και η συλλογική μνήμη παρηγορεί την ατομική. Η προσωπική επαφή χάνεται μέσα στον ωκεανό της λύπης και της χαράς. Το παράπονο γίνεται χαμόγελο και το χαμόγελο δακρύζει.
Όλη η ζωή του θανάτου εισχωρεί στη συλλογική μνήμη και παλεύει πια μόνο με τη λήθη. Κι εκείνες τις στιγμές καταλαβαίνεις ότι υπάρχει και κάτι που είναι ακόμα πιο πικρό από το θάνατο, είναι η λήθη. Διότι για να αντιμετωπίσεις το θάνατο, υπάρχει η μνήμη ενώ μέσα στη λήθη δεν υπάρχει τίποτα πια.
Ο θάνατος μπορεί να είναι το τέλος της ζωής, η λήθη όμως είναι το τέλος της ύπαρξης. Αν σε ξεχάσουν όλοι είναι σαν να μην υπήρξες. Γι αυτό και ο λαός εύχεται τη μνήμη την ώρα του θανάτου. Το ίδιο ισχύει και για όλο το λαό. Ακόμα κι αν τον κτύπησε ο θάνατος σημασία έχει να μην τον κτυπήσει η λήθη διότι για να υπάρχω πρέπει να μην ξεχνώ. Ν. Λυγερός
Κορυφαία έκφραση της "λυρικής σκέψης" του Παλαμά, ο Δωδεκάλογος του Γύφτου (1907). Στο πνευματικό του ταξίδι ο Γύφτος θα γκρεμίσει και θα ξαναχτίσει τον κόσμον όλο.
Θα απαρνηθεί τη δουλειά, την αγάπη, τη θρησκεία, τους αρχαίους, τους βυζαντινούς και όλες τις πατρίδες αλλά και θα τα αναστήσει όλα μέσα από την Τέχνη, μαζί και τη μεγάλη χίμαιρα της εποχής, τη Μεγάλη Ιδέα.
Θα υμνήσει τον ελεύθερο λαό του, αλλά θα τραγουδήσει και έναν νιτσεϊκό αδάκρυτο ήρωα. Θα καταλήξει προσκυνώντας τη Φύση και την Επιστήμη.
"Χωρίς έχτρα, χωρίς έρωτα, ο τεχνίτης ήρθα εδώ για των ψευτονείρων σου, άνθρωπε, το ναό να πλάσω εγώ τέρας άγαλμα το Τίποτε μ' όλες τις θρησκείες της πλάσης, τέρας για να φοβηθής και μαζί για να γελάσης!" Τέλους κανενός, καμιάς αρχής τη δική μου γνώμη φράχτης δεν ορίζει. Είμαι του Τίποτε πανελεύτερος ο κράχτης
Είμ' εγώ που σβύνω το Γιατί κ' είμ' ο απαρνητής του Κάτι"
"ούτ' η Ελλάδα σας θαμπώνει με, το λιβάνι δε με μέθυσε καμιάς δόξας περασμένης και λατρείας καμιάς" "Του οικοδόμου θα του δείξουμε ρυθμούς, νόμους του σοφού σ' εμάς θα τρέξουν όμοια κυβερνήτες και τεχνίτες,
πύργοι θα υψωθούν και πολιτείες, και παντού ξανά θα στηλωθούν των καλών και των ωραίων οι δικιοκρίτες. Μόλις βγούμε απ' αυτό δα το κοιμητήρι προς το φως και στα τετράπλατα του αέρα σαν τα πρώτα θάβρουμε τα νιάτα, κ' έξω απ' τα στενά κιβούρια, Καίσαρες κι Αλέξαντροι, θ' ανοίξουμε, με του Λόγου το σπαθί, τη στράτα.
'Ολυμπων κορφές και Παρνασσών! Κι απ' τη σκέψη κι απ' τα μέτρα μας γίνοντ' άνθρωποι και Παρθενώνες πέρα ως πέρα στην ψυχή μια νεκρανάσταση! Το μεγάλο Πάνα ολόχαροι ξαναπροσκυνάν οι αιώνες.
Κ' οι κακόσορτοι σοφοί και οι στέρφοι δάσκαλοι, που χρόνια και καιρούς μας κρατούσανε σαβανωμένους και μαζί μας πάνε σέρνοντάς μας, άγια στερνολείψανα του χαμένου Γένους,
έτσι βλέποντάς μας χρυσοφτέρουγους από μέσα από τα χέρια τους να φεύγουμε σε αποθέωση που δε θα ξαναγίνει θα πιστέψουν πως σαρκώθηκαν χρυσόνειρα κι από της θεότης μας τ' αντίφεγγα σαν ημίθεοι θα φαντάξουν ως κ' εκείνοι! "
Πού είν' η Αλήθεια; Μην πλανάν εσέ βαθιονόητα λόγια τάχα• την πηγή της δεν τη βρίσκεις μέσα σου, άνθρωπε, μονάχα. Θα τη βρης παντού στο ταίριασμα - ώ αρραβώνας λυτρωτής! - της καρδιάς σου και του νου σου με τα πάντα της ζωής.
«Τα Πυθαγορικά Έπη τα ούτως επικαλούμενα Χρυσά στοιχείωσιν περιέχοντα της τελειοτάτης των Πυθαγορείων Φιλοσοφίας.»
